
گازسنجی به فرآیند اندازهگیری، شناسایی و پایش غلظت گازهای مختلف در محیط گفته میشود. هدف از گازسنجی، افزایش ایمنی و جلوگیری از خطراتی مانند انفجار، مسمومیت یا کمبود اکسیژن است.گازسنج دستگاهی است که با استفاده از سنسورهای مختلف، وجود گازهای سمی، قابل اشتعال یا خفهکننده را تشخیص میدهد. این دستگاه در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، معادن، تصفیهخانهها، آزمایشگاهها و فضاهای بسته کاربرد فراوان دارد. یرای عملکرد دقیق و قابل اطمینان این دستگاهها، کالیبراسیون گازسنج بهصورت دورهای ضروری است و ما در آزمایشگاه کالیبراسون گازسنج در شیراز به صورت حرفه ای، خدمات دقیق و با استفاده از تجهیزات استاندارد ارائه میدهیم.
در دنیای امروز، پایش و کنترل کیفیت هوا بهویژه در محیطهای صنعتی و کاری، اهمیت حیاتی دارد. گازسنجها به عنوان ابزارهای کلیدی در تشخیص و اندازهگیری غلظت گازهای مختلف، نقش مهمی در حفظ ایمنی کارکنان، جلوگیری از وقوع حوادث و حفاظت از محیط زیست ایفا میکنند. انواع مختلف سنسورهای گازسنج، هر یک با فناوری و ویژگیهای منحصر به فرد خود، امکان شناسایی دقیق و سریع گازهای خطرناک را فراهم میآورند. آزمایشگاه کالیبراسیون گازسنج ایمن کیا صنعت با بهرهگیری از فناوریهای نوین و تجهیزات پیشرفته، مجموعهای کامل از خدمات کالیبراسیون گازسنج، تعمیرات گازسنج و فروش سنسور در آزمایشگاه کالیبراسیون گازسنج شیراز را ارائه میدهد که در صنایع مختلف از جمله نفت و گاز، معادن، کارخانجات و حملونقل بسیار گسترده است. در این مقاله، به بررسی انواع گازسنجها، سنسورهای بهکار رفته در آنها، عملکرد و کاربردهای متنوع این ابزارهای حیاتی خواهیم پرداخت.

گازسنج ابزارهای حساسی هستند که برای اطمینان از عملکرد دقیق و ایمنی، باید بهدرستی استفاده شوند. اولین قدم انتخاب دستگاه مناسب با توجه به نوع گازی است که قصد اندازهگیری آن را دارید؛ زیرا هر گازسنج برای گازهای خاصی طراحی شده است و انتخاب نادرست میتواند منجر به خطا شود.
کالیبراسیون یکی از مهمترین مراحل است که باید طبق دستور سازنده و با استفاده از گاز استاندارد انجام شود تا دقت دستگاه تضمین شود. آزمایشگاه کالیبراسون گازسنج ایمن کیا صنعت خدمات تخصصی کالیبراسیون و تجهیزات پیشرفتهای را در این زمینه ارائه میدهد تا کاربران بتوانند با اطمینان کامل از عملکرد دقیق گازسنجهای خود بهرهمند شوند.
وقتی دستگاه را روشن میکنید، باید مدتی صبر کنید تا در حالت آمادهبهکار قرار بگیرد و سنسورها به خوبی فعال شوند. برای اندازهگیری، اگر دستگاه پرتابل است آن را همراه داشته باشید و در محیط مورد نظر قرار دهید. اگر دستگاه ثابت است، محل نصب باید متناسب با گاز هدف انتخاب شود؛ مثلاً گازهای سبکتر باید در ارتفاع بالاتر و گازهای سنگینتر در ارتفاع پایینتر نصب شوند. دقت کنید که دستگاه در جریان هوای شدید یا محیطهای آلوده به گونهای قرار نگیرد که نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد.
نتایج گازسنج معمولاً به صورت عددی یا رنگی نمایش داده میشوند و در صورت افزایش غلظت گازهای خطرناک، هشدارهای صوتی و نوری فعال میشود. در این مواقع باید سریعاً اقدامات ایمنی انجام شود و در صورت نیاز محل را ترک کرد. همچنین برای حفظ عمر دستگاه، از ضربه، رطوبت و تماس با مواد شیمیایی جلوگیری کنید و پس از استفاده آن را خاموش و در محیطی خشک نگهداری کنید. نگهداری منظم شامل بررسی باتری، تعویض حسگرها و کالیبراسیون دورهای است. رعایت دستورالعملهای سازنده و استفاده از تجهیزات محافظتی فردی در محیطهای پرخطر، ضامن ایمنی شما خواهد بود.
گازسنجها بر اساس نوع طراحی، نحوه نصب و تعداد گازهایی که میتوانند شناسایی کنند، به چند دسته اصلی تقسیم میشوند. انتخاب درست نوع گازسنج، به شرایط محیطی و نوع گازهای مورد نظر بستگی دارد. در ادامه با رایجترین انواع گازسنجها آشنا میشویم:
این نوع گازسنجها برای استفاده فردی و بازرسیهای دورهای طراحی شدهاند. اندازه کوچک، وزن سبک و قابلیت حمل آسان، آنها را به گزینهای مناسب برای تکنسینها، نیروهای تعمیر و نگهداری، کارگران معادن و نیروهای امداد تبدیل کرده است.
گازسنجهای پرتابل معمولاً دارای نمایشگر دیجیتال و سیستم هشدار صوتی و نوری هستند و میتوانند بهصورت لحظهای غلظت گازهای خطرناک را نشان دهند.
این دستگاهها اغلب برای تشخیص گازهایی مانند مونوکسید کربن (CO)، سولفید هیدروژن (H₂S)، متان (CH₄)، اکسیژن (O₂) و گازهای قابل اشتعال به کار میروند.
از دیگر ویژگیهای مهم این گازسنجها میتوان به قابلیت کالیبراسیون دورهای، عمر طولانی باتری، مقاومت در برابر ضربه و نفوذ آب و گردوغبار (دارای استانداردهای IP) اشاره کرد. در برخی مدلها امکان اتصال بیسیم به سیستمهای مانیتورینگ یا نرمافزارهای مدیریتی نیز وجود دارد که به افزایش ایمنی محیط کار کمک بسیاری میکند.
به دلیل ماهیت پرتابل این ابزار، کاربر میتواند آن را به کمربند، لباس کار یا دست خود متصل کرده و در محیطهای کاری مختلف مانند فضاهای بسته (Confined Spaces)، تأسیسات نفت و گاز، صنایع شیمیایی، معادن و تونلها از آن بهرهبرداری کند.
این دستگاهها بهصورت دائمی در محلهای حساس نصب میشوند و بهصورت مداوم کیفیت هوای محیط را پایش میکنند. معمولاً در کارخانهها، پالایشگاهها، ایستگاههای گاز، اتاقهای کنترل، انبار مواد شیمیایی یا تونلها نصب میشوند. گازسنجهای ثابت قابلیت اتصال به سیستمهای هشدار و کنترل مرکزی را دارند و در صورت شناسایی گاز، میتوانند بهطور خودکار سیستم تهویه، آژیر یا قطع برق را فعال کنند.
گازسنجهای ثابت بهگونهای طراحی شدهاند که بتوانند بهصورت ۲۴ ساعته و در شرایط محیطی سخت، بدون اختلال عمل کنند. این سامانهها معمولاً دارای سنسورهای پیشرفته با دقت بالا هستند و امکان پایش مداوم طیف وسیعی از گازهای خطرناک و قابل اشتعال مانند آمونیاک (NH₃)، کلر (Cl₂)، متان (CH₄)، دیاکسید گوگرد (SO₂) و غیره را دارند.
یکی از ویژگیهای بارز این نوع گازسنجها، قابلیت ارتباط با سیستمهای SCADA یا اتوماسیون صنعتی از طریق پروتکلهایی نظیر Modbus یا HART است. این قابلیت، امکان نظارت لحظهای، ثبت دادهها، تحلیل روندها و اجرای واکنشهای فوری در شرایط بحرانی را فراهم میسازد.
علاوه بر این، گازسنجهای ثابت به نحوی طراحی میشوند که دارای بدنهای مقاوم در برابر شرایط محیطی مانند رطوبت بالا، گردوغبار، حرارت یا خوردگی باشند. این ویژگیها، آنها را به ابزاری حیاتی در ارتقای ایمنی محیطهای صنعتی و پیشگیری از حوادث ناشی از نشت یا انباشت گاز تبدیل کرده است.
در محیطهایی که خطر نشت گاز بهطور مکرر وجود دارد یا حضور مستمر نیروی انسانی ممکن نیست، استفاده از گازسنجهای ثابت نهتنها یک گزینه، بلکه یک الزام ایمنی محسوب میشود.
این گازسنجها فقط توانایی شناسایی یک نوع گاز خاص را دارند، مانند سنجش منوکسید کربن (CO)، گاز کلر (Cl₂)، یا سولفید هیدروژن (H₂S). این نوع در مواردی کاربرد دارد که فقط یک گاز خاص در محیط وجود دارد یا هدف اصلی شناسایی دقیق یک گاز مشخص باشد.
گازسنجهای تکگازه به دلیل سادگی عملکرد، اندازه کوچکتر، هزینه کمتر و مصرف انرژی پایینتر، در بسیاری از کاربردهای صنعتی و فردی مورد استفاده قرار میگیرند. این دستگاهها معمولاً برای شرایطی طراحی شدهاند که خطر وجود تنها یک گاز خاص وجود دارد، یا آن گاز از اهمیت حیاتی بالایی در پایش ایمنی برخوردار است.
از جمله موارد کاربرد رایج این گازسنجها میتوان به استفاده در نیروگاهها، تصفیهخانههای آب و فاضلاب، اتاقهای موتورخانه، تأسیسات نفت و گاز، صنایع شیمیایی و فضاهای بسته (مانند مخازن یا چاهها) اشاره کرد. برای مثال، یک گازسنج تکگازه مخصوص CO میتواند برای حفاظت از جان افراد در محیطهایی که احتراق ناقص صورت میگیرد، بسیار حیاتی باشد.
این نوع گازسنجها معمولاً بهصورت پرتابل طراحی میشوند و مجهز به نمایشگر دیجیتال، آلارمهای صوتی و نوری و در برخی مدلها، سیستم لرزشی هستند تا در صورت عبور از حد مجاز غلظت گاز، به کاربر هشدار دهند.
همچنین، به دلیل تخصصی بودن این دستگاهها، دقت اندازهگیری آنها در مقایسه با مدلهای چندگازه برای همان گاز خاص معمولاً بیشتر است و زمان پاسخدهی کوتاهتری دارند. این مزایا باعث شده که گازسنجهای تکگازه بهعنوان ابزاری مطمئن و کارآمد در پایش هدفمند محیطهای صنعتی مورد توجه قرار گیرند.
گازسنجهای چندگازه میتوانند همزمان چندین گاز مختلف را شناسایی و اندازهگیری کنند. رایجترین ترکیب در این نوع دستگاهها شامل چهار گاز اصلی است: گازهای قابل اشتعال (LEL)، اکسیژن (O₂)، منوکسید کربن (CO) و سولفید هیدروژن (H₂S). این ترکیب رایج، امکان پایش ترکیبی از گازهای خفهکننده، سمی، قابل انفجار و حیاتی را فراهم میسازد که برای حفظ ایمنی افراد در محیطهای پرخطر حیاتی است.
این نوع گازسنجها معمولاً دارای نمایشگر بزرگ، رابط کاربری ساده، آلارمهای صوتی، نوری و لرزشی و در بسیاری موارد قابلیت ثبت داده (Data Logging) و انتقال بیسیم اطلاعات هستند. برخی مدلها نیز از فناوریهای هوشمند بهره میبرند که امکان تشخیص سریع نشت گاز و ارسال هشدار فوری به اتاق کنترل یا اپراتور را فراهم میسازد.
گازسنجهای چندگازه در محیطهایی نظیر صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، معادن زیرزمینی، تأسیسات فاضلاب، اتاقهای بسته، خطوط لوله، و عملیات نجات و امداد بسیار کاربردیاند. در این محیطها، خطر همزمان وجود چند نوع گاز وجود دارد و همین موضوع ضرورت استفاده از دستگاهی را ایجاد میکند که بتواند چندین گاز را با دقت بالا پایش کند.
آزمایشگاه کالیبراسیون گازسنج ایمن کیا صنعت با بهرهگیری از تکنولوژی روز دنیا و رعایت استانداردهای ایمنی بینالمللی، مجموعهای کامل از انواع مجموعهای کامل از خدمات کالیبراسیون گازسنج، تعمیرات گازسنج و فروش سنسور در آزمایشگاه کالیبراسیون گازسنج شیراز را ارائه میدهد. این شرکت، با تکیه بر تجربه و دانش فنی خود، راهکارهای تخصصی برای پایش گاز در صنایع مختلف از جمله نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاهی، معدنی و شیمیایی ارائه میدهد.
انتخاب صحیح گازسنج متناسب با شرایط محیطی، نوع گازهای موجود، شرایط عملیاتی و نیاز پروژه، نقش تعیینکنندهای در ارتقاء ایمنی پرسنل، کاهش ریسک نشت گاز و جلوگیری از بروز حوادث ایفا میکند. بهرهگیری از مشاوره تخصصی و تجهیزات استاندارد میتواند یک سرمایهگذاری مؤثر در راستای حفظ جان و مال افراد باشد.

در ساخت گازسنجها از سنسورهای مختلفی استفاده میشود که هر یک به روش خاصی گازها را شناسایی و اندازهگیری میکنند. انتخاب نوع سنسور تأثیر مستقیمی بر دقت، سرعت پاسخدهی و طول عمر دستگاه دارد. در ادامه با رایجترین انواع گاز سنج و سنسورهای گازسنج آشنا میشویم.
این سنسورهای گازسنج برای شناسایی گازهای سمی مانند منوکسید کربن (CO)، سولفید هیدروژن (H₂S)، کلر (Cl₂)، آمونیاک (NH₃) و سایر گازهای خطرناک بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرند. عملکرد سنسور الکتروشیمیایی بر پایه واکنش شیمیایی میان گاز هدف و الکترولیت یا الکترودهای موجود در سلول سنسور است. این واکنش منجر به تولید یک جریان یا ولتاژ الکتریکی میشود که متناسب با غلظت گاز موجود در محیط است. این سیگنال سپس توسط مدار الکترونیکی گازسنج پردازش شده و مقدار دقیق گاز نمایش داده میشود.
سنسورهای الکتروشیمیایی معمولاً در گازسنجهای پرتابل و ثابت به کار میروند و بهویژه برای پایش مداوم یا لحظهای در فضاهای بسته، محیطهای صنعتی و سیستمهای ایمنی شخصی بسیار مناسب هستند.
مزایا:
معایب:
سنسورهای گاز سنج مادون قرمز یکی از پیشرفتهترین فناوریها در حوزه تشخیص گاز به شمار میروند و معمولاً برای اندازهگیری گازهای قابل اشتعال مانند متان (CH₄)، پروپان (C₃H₈)، دیاکسید کربن (CO₂) و برخی گازهای گلخانهای یا هیدروکربنها مورد استفاده قرار میگیرند. این سنسورها بر اساس اصول فیزیکی جذب پرتوهای مادون قرمز توسط مولکولهای گاز طراحی شدهاند. هر گاز دارای الگوی خاصی از جذب در طیف مادون قرمز است و سنسور با تاباندن پرتوی مادون قرمز و اندازهگیری میزان جذبشده توسط گاز هدف، غلظت آن را محاسبه میکند.
این نوع سنسور برای محیطهایی که در آنها اکسیژن کم یا صفر وجود دارد (مانند مخازن خالی یا خطوط لوله تحت گاز بیاثر) بسیار مناسب است، زیرا برخلاف سنسورهای کاتالیتی حرارتی، عملکرد آنها وابسته به حضور اکسیژن نیست.
مزایا:
معایب:
سنسورهای کاتالیتی که گاهی با نام Pellistor نیز شناخته میشوند، از پرکاربردترین انواع سنسور برای تشخیص گازهای قابل اشتعال مانند پروپان، بوتان، متان، هیدروژن و سایر هیدروکربنهای سبک هستند. عملکرد این سنسورها مبتنی بر واکنش شیمیایی گاز هدف با یک سطح کاتالیستی داغ است. وقتی گاز قابل اشتعال با سطح داغ برخورد میکند، واکنش احتراق کنترلشدهای روی کاتالیست رخ میدهد که باعث تولید حرارت و در نتیجه افزایش دمای المان حسگر میشود. این افزایش دما مقاومت الکتریکی یک مدار پل (bridge circuit) را تغییر داده و سیگنالی متناسب با غلظت گاز ایجاد میکند.
این فناوری یکی از قدیمیترین و درعینحال معتبرترین روشها برای سنجش گازهای قابل انفجار است و در بسیاری از گازسنجهای صنعتی ثابت و پرتابل مورد استفاده قرار میگیرد.
مزایا:
معایب:
سنسورهای گازسنج نیمهرسانا با تکیه بر خواص الکتریکی اکسیدهای فلزی نیمههادی مانند اکسید قلع (SnO₂)، اکسید روی (ZnO) یا اکسید تیتانیوم (TiO₂) طراحی میشوند. عملکرد این سنسورها بر پایه تغییر مقاومت الکتریکی در سطح نیمهرسانا در حضور گاز هدف است. وقتی گاز وارد محفظه سنسور میشود، با سطح اکسید فلزی واکنش شیمیایی انجام میدهد و سبب آزاد شدن یا جذب الکترونها میشود. این فرایند، مقاومت الکتریکی سنسور را بهصورت قابل اندازهگیری تغییر میدهد و همین تغییر مبنای تشخیص گاز است.
سنسورهای نیمهرسانا بیشتر برای تشخیص گازهای قابل اشتعال و گازهای خانگی مانند متان، بوتان، گاز شهری و الکلها به کار میروند. این سنسورها معمولاً در گازسنجهای خانگی، آشپزخانهها، خودروها و سامانههای هشدار نشت گاز استفاده میشوند.
مزایا:
معایب:
سنسورهای PID یا آشکارسازهای یونیزاسیون نوری، یکی از دقیقترین ابزارها برای شناسایی و اندازهگیری ترکیبات آلی فرار (Volatile Organic Compounds – VOCs) و برخی گازهای معدنی خاص مانند آمونیاک یا فرمالدهید هستند. اساس عملکرد این سنسورها بر پایه تابش پرتو فرابنفش (UV) به گاز هدف است. فوتونهای UV با انرژی بالا، مولکولهای گاز را یونیزه کرده و باعث تولید یونها و الکترونهای آزاد میشوند. این یونها در میدان الکتریکی داخل سنسور حرکت کرده و جریان الکتریکی ضعیفی تولید میکنند که شدت آن متناسب با غلظت گاز است.
PIDها عمدتاً در محیطهایی استفاده میشوند که احتمال حضور بخارات سمی، حلالهای آلی، مواد پتروشیمیایی، یا آلودگیهای شیمیایی وجود دارد. این سنسورها قابلیت شناسایی سریع صدها نوع VOC در سطح بسیار پایین (ppb تا ppm) را دارند و در صنایع شیمیایی، رنگ و رزین، داروسازی، آزمایشگاهها، ایمنی محیط کار و حفاظت محیط زیست بسیار پرکاربرد هستند.
مزایا:
معایب:
آزمایشگاه کالیبراسیون گازسنج ایمن کیا صنعت با در نظر گرفتن نوع کاربرد، شرایط محیطی و نیاز صنایع مختلف، گازسنجها و انواع سنسورهای گازسنج را ارائه میدهد تا بهترین عملکرد و بالاترین سطح ایمنی را در اختیار کاربران قرار دهد.
برای دریافت خدمات آزمایشگاهی یا کسب اطلاعات بیشتر، میتوانید از طریف ایمیل و با شماره زیر تماس حاصل فرمایید:
شماره تماس:02192009077 09129573568
ایمیل info@iks.co.ir :
آلودگی فلزات سنگین در مواد غذایی
اندازه گیری BOD در آب و پسآب و اهمیت آن
آلودگی میکروبی ادویهها و روشهای ایمنسازی در ایران
کالیبراسیون و تعمیر گازسنج صنعتی
گازسنج و انواع سنسور های گازسنج
هزینه کالیبراسیون گاز سنج سال 1404